Elektrik Motorları
27 Mayıs 2008 08:58 | xdiziizle | 0 yorum
| etiket:
dc motorlar, elektrik motorları, elektrik motoru, fırçalı dc motorlar, fırçasız dc motorlar, çekirdeksiz dc motorlar
Elektrik enerjisini mekanik enerjiye donusturen aygitlara elektrik motorlari denir. Her elektrik motoru biri sabit (Stator) ve digeri kendi cevresinde donen (Rotor ya da Enduvi) iki ana parcadan olusur. Bu ana parcalar, elektrik akimini ileten parcalar (ornegin: sargilar), manyetik akiyi ileten parcalar ve konstruksiyon parcalari (ornegin: vidalar, yataklar) olmak uzere tekrar kisimlara ayrilir. Alternatif akim ile calisan elektrik motorlarinda rotor ve statorun manyetik akiyi ileten kisimlari fuko akimlarindan kacinmak amaciyla tabakalandirilmis saclardan yapilir. Rotor ve Stator sac paketlerinin yapilmasi icin 0,35 - 1,5 mm kalinliginda, tek ya da cift tarafli yalitilmis sac levhalar makas tezgahlarinda seritler halinde kesilir. Bu sekilde olusturulan sac seritler serit cekirdekli trafolarin ve makinalarin yapiminda baska bir isleme gereksinilmeden derhal kullanilabilmektedir. Makastan cikan sac seritler cok seri - calisan kalip - kesme presine verilir. Dakikada 300 - 500 kesme yapan 500 000 kp’lik presler stator ve rotor sac profillerini bir dizi - kesme halinde arka arkaya cikartir.
Rotor ve stator sac profilleri birbirinin boslugunu dolduracak sekilde kesildiginden (kalipla), uretim sonu kirpinti parca miktari cok azdir. Buyuk capli rotor ve stator sac paketleri genellikle tek - kesmede cikartilir. Bunun icin, onceden hazirlanmis disk sekildeki saclar ustuste gelecek sekilde yerlestirilir. Bu sekilde yerlestirilmis sac tabakalari kalip - kesme presinde tek bir hamlede kesilir. Sargilarin yerlestirilmesi icin gerekli oluklar makinelerde acilir. İslem gorecek parca miktari fazla degil ise oluk acma otomatinda oluklar tek tek acilir. Buyuk sayidaki parca miktarlari ve buyuk capli saclar icin her seferinde 5-6 oluk acabilen otomatlardan yararlanilmaktadir. Oluk acma otomatlarindan gelen saclar ozel sayici terazilerde tartilir, istif makinesinde ust uste tabakalandirilir ve 5 - 10 kp/cm2 lik bir basinc altinda sac paketi halinde birlestirilir.
Stator ve rotor sargi oluklarina uygulamada genellikle karton dosenmektedir. Yalitmak amaciyla dosenen kartonun gorevi: Oluk icindeki puruzleri ortmek ve sargi tellerini hasarlardan korumaktir. Karton ile yalitilan oluklara sargilar dosenir. Stator ve rotor sargilari tek kat ya da cift kat sarimli yapilirlar. Tek katli sargilarda her oluk icinde her bir sarginin yalniz bir kenari, buna karsin cift katli sargilarda cift sayida bobin kenari (genellikle iki) bulunur. Stator Sargilari: Tek katli sargilarda, onceden bir sargi makinasinda hazirlanmis ve izole edilmis sargi paketleri acik oluklara tek tek yerlestirilir. Buyuk gerilimli statorlarda acik oluklu sac paketleri kullanilir. Yari acik oluklara sargilar ozel kalip ya da sablonlar yardimiyla tek tek dosenmektedir. Tam kapali oluklar icine, teller statorun alin tarafindan baslayarak, ipligin igneye gecirildigi gibi tek tek gecirilir. Sonra bu teller sargi haline getirilir. Oldukca ugrasili bu tur sarim yerine ozel sargi paketleri de kullanilmaktadir. Bu sargi paketlerindeki iletkenler sadece daha onceden hazirlanmis taraflarindan oluklara sokulur. Bu sekilde oluklarin diger tarafindan disari cikan sargi baslari birbirleriyle sert lehim ya da kaynak suretiyle birlestirilir.
sayet oluklara az sayida ve buyuk kesitli iletkenler sokulacaksa, cubuk seklindeki iletkenler kullanilir. Bunlar sonradan kendi aralarinda vidalarla ya da lehimlemek suretiyle birlestirilir. Tahta ya da fiberden yapilmis oluk kamalari ( ya da takozlari ) oluk agizlarini kapatmaya yarar. Oluklardan disari cikan sargi baslari pamuk ya da cam pamugu ile sikica sarilarak yalitilir. Sargilarin devre baglantilari saglandiktan sonra stator bir firin icinde 100 °C civarinda kurutulur ve sonra yalitkan vernik emdirilir. Vernik emdirme islemi havasiz bir ortam icinde yapilir. Bunun icin once stator bir vakum kabi icine yerlestirilir ve kap sikica kapatilarak havasi cekilir. Sonra kabin ustunde bulunan vernik muslugu acilarak iceriye vernik gonderilir. Ortam havasiz oldugundan iceriye gonderilen vernik sargilarin en kucuk araliklarina dahi nufuz eder. Vernik emdirme isleminden sonra stator tekrar kurutma firinina sokulur ve burada son kurutma islemi yapilir. Rotor sargilari elde ya da makinede sarilir. Bunun disinda uygulanacak butun islemler stator sargilarinda oldugu gibidir.
